Notka o poście


[wzięte z francuskojęzycznego „Sodalitium” nr 27 z marca 1992 r., z kilkoma dodanymi uwagami]

Nie musimy chrześcijanom wykazywać, jak ważny i pożyteczny jest post. Pismo święte w Starym i Nowym Testamencie w całości stanowią dowód na korzyść tej świętej praktyki. (Dom Prosper Guéranger, opat Solesmes, Rok liturgiczny, Wielki Post, wydanie z 1878 r., ss. 11 i 12)

Dziś niestety opat Solesmes zmieniłby zdanie. Post prawie całkowicie zniknął z życia duchowego chrześcijan, pomimo pochwał, jakimi otacza go Stary Testament (Tob XII, 8; II Król XII, 16; Judyt VIII, 6; Joel II, 12; Est XIV, 2; II Mach XIII, 12) i Nowy Testament (Mt VI, VI, 16-18 i XIV, 15; Dz. XIII, 2-3; II Kor VI, 5 i XI, 27).

Post z natury polega na niepobieraniu pokarmu i napoju. W Kościele istnieją dwie formy postu: post kościelny i post eucharystyczny. To post kościelny nas tu interesuje[1].

Dlaczego post kościelny

Czynienie pokuty jest przykazaniem boskim. Jeśli nie będziemy czynić pokuty, zginiemy (cf. Łk XIII, 5).

Kościół, stosując to przykazanie, od zawsze przepisywał dni postne. Biorąc przykład z Mojżesza, Eliasza i Pana Jezusa, którzy pościli czterdzieści dni, Kościół ustanowił Wielki Post.

Według św. Hieronima (Ep. XXVII ad Marcellam), św. Leona Wielkiego (Sermo II, V, IX de Quadragesima), św. Cyryla z Aleksandrii (Hom. Paschal.) i św. Izydora (De eccles. officiis I, VI, c. XIX) sami apostołowie ustanowili post czterdziestodniowy.

Post Suchych Dni, na początku każdej pory roku, jest również starożytny w Kościele rzymskim, podobnie jak post wigilii świąt.

Związka naszej walki

Mając na myśli czterdziestodniowy post Papież Benedykt XIV pisał:

Przestrzeganie Wielkiego Postu stanowi związkę naszej walki; to przez to odróżniamy się od wrogów Krzyża Chrystusowego; przezeń odwracamy bicze gniewu Bożego; przezeń chronieni za dnia pomocą niebiańską, wzmacniamy się przeciwko książętom ciemności. Gdyby to przestrzeganie zostało rozluźnione, nastąpiłoby to ze szkodą dla chwały Bożej, ku niesławie religii katolickiej i jako zagrożenie dla dusz chrześcijańskich. Nie można też wątpić, że takie zaniedbanie stałoby się źródłem nieszczęść dla ludów, katastrof w sprawach publicznych i niedoli dla poszczególnych osób. (Enc. Non ambigimusz 30 maja 1741 r.)

To proroctwo niestety stało się rzeczywistością.

Obecna dyscyplina

W obecnej sytuacji pokutę powinno się czynić „w popiele i włosiennicy”. Zachowujmy przynajmniej prawo Kościoła co do wstrzemięźliwości od mięsa i co do postu. Jest ono bardzo złagodzone i uproszczone w porównaniu z dawną surowością. Ale jakie jest właśnie prawo Kościoła w tej materii?

Z powodu braku ważności konstytucji Poenitemini, którą nieposiadający autorytetu papieskiego J. Ch. Montini (1966 r.) zredukował dni postne do dwóch, trzeba się odwołać do prawa wcześniejszego.

Znajduje się ono w Kodeksie Prawa Kanonicznego, w kanonach 1250-1254, zmienionych przez dwa dekrety Świętej Kongregacji Rytów (16 IX 1955 r.) i Kongregacji Soboru (25 VII 1957 r.). Biorąc pod uwagę te zmiany przypominamy Państwu obecne prawo dla wiernych rytu łacińskiego (czyli nienależących do Kościołów wschodnich), prawo, które bierzemy z Katechizmu doktryny chrześcijańskiej opublikowanego z rozkazu Najwyższego Pasterza świętego Piusa X, wydanego przez Libreria Editrice Vaticana w 1959 r.

Prawo postu obowiązuje wszystkich wiernych nieusprawiedliwionych lub niezwolnionych, których ukończyli 21 rok życia i nie zaczęli jeszcze sześćdziesiątego. Prawo wstrzemięźliwości od mięsa obowiązuje od 7 roku życia. Post polega na jednym posiłku dziennie, ale dozwolone są dwa lekkie posiłki, które teologowie ograniczają do 60 gramów rano i 250 gramów wieczorem[2].

Dni pokutne są następujące:

I. Samej wstrzemięźliwości
– Wszystkie piątki roku oprócz tych, które wypadają w święto obowiązkowe (poza Wielkim Postem – przyp. tłum.).

II. Wstrzemięźliwości i postu
1. Środa Popielcowa
2. Każdy piątek i sobota Wielkiego Postu
3. Środy, piątki i soboty Suchych Dni, czyli czterech pór roku, to jest:
a. wiosennych, w pierwszym tygodniu Wielkiego Postu
b. letnich, w tygodniu Zesłania Ducha Świętego,
c. jesiennych, w trzecim tygodniu września[3],
d. zimowych, w trzecim tygodniu Adwentu.
4. Wigilie:
a. Bożego Narodzenia, 24 grudnia
b. Zesłania Ducha Św.
c. Niepokalanego Poczęcia (7 grudnia)
d. Wszystkich Świętych (31 października)

III. Sam post
– Wszystkie pozostałe ferie Wielkiego Postu (czyli wszystkie pozostałe dni tygodnia Wielkiego Postu: nigdy nie pości się w niedzielę).

Dyspensa Piusa XII

Podczas wojny, od 1941 r., wiele indultów ograniczyło prawo Kościoła, które właśnie przedstawiliśmy: poszczono siłą rzeczy, ponieważ nie było nic do jedzenia[4]

Ale 28 stycznia 1949 r. dekret Świętej Kongregacji Soboru Cum adversa częściowo przywrócił przestrzeganie prawa, ograniczając uprawnienia do dyspensowania udzielone wcześniej ordynariuszom w do następujących zasad: na nowo należy zachowywać wstrzemięźliwość we wszystkie piątki oraz wstrzemięźliwość z postem w Środę Popielcową, w Wielki Piątek oraz wigilie Wniebowzięcia (zastąpioną następnie przez wigilię Niepokalanego Poczęcia[5]) oraz Bożego Narodzenia. Po więcej szczegółów można sięgnąć do artykułu „Jakie jest obecnie prawo postu kościelnego?” („Sodalitium” francuskojęzyczne nr 54 z grudnia 2002 r. [oraz w numerze 53 wydania włoskojęzycznego]).

Byłoby jednak błędem uważać ten dekret z 1949 r. za obowiązujące prawo. Dekretem tym Pius XII utrzymywał tylko uprawnienia do dyspensowania we wszystkie dni postne z wyjątkiem czterech i z wyjątkiem wstrzemięźliwości w piątki. Ale ponieważ te uprawnienia dyspensowania nie zostały wznowione z powodu braku Autorytetu w akcie, nikt, w sensie ścisłym tego terminu, nie może się dziś nań powoływać.

Jednakże,

  • wziąwszy pod uwagę intencję wyrażoną przez Piusa XII w dekrecie z 1949 r.,
  • wziąwszy pod uwagę to, że w normalnych czasach ordynariusze mogliby dyspensować z prawa i ograniczyć obowiązek do tylko czterech dni w roku,
  • wziąwszy wreszcie pod uwagę to, że to prawo (kanon 1252) nie jest już zachowywane, de facto, od 1941 r., z którego to powodu można by powoływać się – przeciwko zachowywaniu prawa – na zwyczaj trwający ponad 40 lat (cf. kanony 25-30),

można być szczególnie wyrozumiałym w akceptowaniu powodów zniesienia postu i wstrzemięźliwości w dni, w które od 1949 r. zwyczajowo udzielano dyspensy.

Tłumaczył z języka francuskiego Euzebiusz Ostrzyhomski. Źródło: strona Instytutu Matki Dobrej Rady. Przypisy tłumacza:

[1] O poście eucharystycznym vide tekst omawiający tę dyscyplinę i jej historię.

[2] Te liczby należy traktować jako wskazówki, a nie prawo. Posiłek syty (główny) winien być taki, jak zwykle, poza postem, a dwa posiłki lekkie nie do syta: ilość pokarmu spożyta winna być zależna od masy ciała, zajęć (studia, praca), zwyczaju miejsca (kan. 1251 §1), etc.

[3] A dokładnie po święcie Podwyższenia Krzyża św., które wypada 14 września.

[4] Podobnie było w czasach wielkich prześladowań chrześcijan, czy w powojennej Polsce (zob. przyp. 5).

[5] W Polsce zachował się jednak zwyczaj poszczenia w wigilię Wniebowzięcia, utrzymany przez późniejszy dekret Prymasa Polski, kard. Wyszyńskiego:

Kard. Stefan Wyszyński: Dyspensa postna (1957)

Przepisy postne, podane w Kodeksie Prawa Kanonicznego jako obowiązujące dla całego Kościoła zostały na terenie Polski zawieszone aż do odwołania. Mówi o tym dekret Prymasa Polski ks. kard. Stefana Wyszyńskiego z dnia 14 lutego 1957 r.

Tekst w „Wiadomościach Archidiecezjalnych Warszawskich” 39 (1957) 82.

W punkcie 1. dyspensy jest wymieniona wigilia Wniebowzięcia N.M. Panny jako dzień, w którym obowiązuje post ścisły i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych. Tymczasem Kongregacja Soboru dekretem z dnia 25 lipca 1957 r. przeniosła obowiązek postu z wigilii Wniebowzięcia na wigilię Niepokalanego Poczęcia (AAS 49 (1957) s. 638). Prymas Polski jednak, na mocy swoich specjalnych uprawnień wydał dekret 30 maja 1962 roku, który nakazuje na terenie Polski zachować post i wstrzemięźliwość w wigilię Wniebowzięcia („Wiadomości Archidiecezjalne Warszawskie” 52 (1962) 201). W wyniku tego dekretu nadal w całej rozciągłości jest ważna niżej przytoczona dyspensa postna.

… Na mocy szczególniejszych upoważnień nadanych Nam przez Stolicę Apostolską, niniejszym – w myśl prośby Episkopatu Polskiego – określamy przepisy postne, obowiązujące obecnie w Polsce, w sposób następujący:

  1. Post ścisły i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych obowiązują w następujące dni: Środa Popielcowa, Wielki Piątek, Wigilia Wniebowzięcia Najśw. Maryi Panny, Wigilia Bożego Narodzenia.
  2. Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych obowiązuje we wszystkie piątki całego roku i w Wielką Sobotę.
  3. Wszystkim stołującym się w zakładach zbiorowego wyżywienia, gdzie nie są przestrzegane przepisy kościelne o wstrzemięźliwości, oraz tym wszystkim, którzy nie mają możności czynienia wyboru pokarmów, a muszą spożywać to, co jest dostępne do spożywania lub też podane do stołu, udzielamy dyspensy od obowiązku zachowania wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych na wszystkie dni całego roku, z wyjątkiem Środy Popielcowej i Wielkiego Piątku.
  4. Wierni, korzystający z powyższej dyspensy, powinni pomodlić się w intencji Ojca św. oraz złożyć drobną ofiarę w okresie Wielkiego Postu – jednorazową, a w innym czasie – kwartalną do skarbony z napisem „Jałmużna postna”, albo spełniać częściej uczynki miłosierdzia chrześcijańskiego.

Powyższa dyspensa ważna jest aż do odwołania… Poprzednio udzielone dyspensy zostają odwołane.

Źródło: Breviarum Fidei. Kodeks doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, opr. Jan Maria Szymusiak SJ i Stanisław Głowa SJ, Księgarnia Św. Wojciecha, Poznań, 1964, ss. 677-679.

Łatwo zrozumieć duszpasterską mądrość tego zarządzenia biorąc pod uwagę trudne czasy w wyniszczonej wojną Polsce. W czasach obecnych jednak, jak zawsze zresztą, najlepiej jest robić to, co zawsze czynił Kościół, czyli zachowywać post przez cały Wielki Post, w Suche Dni i wigilie oraz wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych w piątki całego roku, Środę Popielcową, soboty Wielkiego Postu, Suche Dni oraz wigilie.

Tu można zostawić komentarz.

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s