Notka biograficzna ks. prał. Huberta Benigniego

Jako uzupełnienie krótkiej notki biograficznej zawartej w tekście poświęconym włoskim katolikom nieustępliwym i integralnym przedstawiamy tłumaczenie hasła Benigni, Umberto z Biograficznego Słownika Włochów. Należy je czytać odpowiednio, rozumiejąc, iż nie jest to dzieło w naszym, katolickim duchu. Na przykład poparcie ks. Benigniego dla Akcji Francuskiej, podobnie jak faszyzmu, było czysto utylitarne w czasach, gdy katolicyzm integralny stracił poparcie władzy kościelnej i te prawicowe ruchy wydawały się najskuteczniejszymi środkami walki z „demokracją chrześcijańską”.

O ks. Benignim mówi także ks. Ricossa w wywiadzie udzielonym Centro Studi Federici dwa lata temu.

Requiem aeternam dona ei Domine. Et lux perpetua luceat ei. Requiescat in pace. Amen.

Redakcja „Myśli Katolickiej”

Hasło Benigni, Umberto autorstwa Piotra Scoppoli z Dizionario Biografico degli Italiani (Biograficzny Słownik Włochów), tom VIII (1966).

BENIGNI, Hubert. Urodził się w Perugii 30 marca 1862 r., studiował w perugijskim seminarium i otrzymał święcenia kapłańskie 20 grudnia 1884 r. W 1885 r. opublikował w Perugii dziełko pt. Arabia pierwotna (Arabia primitiva) a w 1887 r., w dwóch zeszytach, Biblijna Afryka (L’Africa biblica).

Oddawszy się dziennikarstwu, w latach 1887-1892 kierował „Il piccolo monitore” („Mały monitor”), który następnie został przemianowany na „Il monitore umbro” („Monitor umbryjski”), lokalny dziennik katolicki, a w 1892 r. założył, również w Perugii, „La rassegna sociale” („Przegląd społeczny”), o orientacji chrześcijańsko-społecznej, która wychodziła aż do końca 1903 r.

Redaktor naczelny, w Genui, „Eco d’Italia” („Echo Włoch”) od maja 1893 r. do lipca 1895 r., następnie przeniósł się do Rzymu jako asystent Biblioteki Watykańskiej. Między 1897 a 1898 r. wydał studium Die Getreidepolitik der Päpste (Polityka agrarna Papieży) (Berlin, s.d.), w obronie polityki rolnej papieży i Kurii rzymskiej. Kontynuował działalność dziennikarską jako redaktor, następnie dyrektor (październik 1900-sierpień 1904) nieustępliwej „Voce della verità” („Głos prawdy”). Wykładał również historię Kościoła najpierw w Papieskim Seminarium Rzymskim (1901-1904), potem w Collegium Urbanum de Propaganda Fide i w Seminarium Watykańskim, a później (od 1909) historię Kościoła i protokół dyplomatyczny na Akademii Szlachty Kościelnej (Accademia dei nobili ecclesiastici). W tym okresie wydał Historiae ecclesiasticae repertorium (Siena, 1902) a w listopadzie 1902 r. założył pismo „Miscellanea di storia ecclesiastica” („Rozmaitości historii kościelnej”), które w maju 1904 r. przybrało tytuł „Miscellanea di storia ecclesiastica e di teologia positiva” („Rozmaitości historii kościelnej i teologii pozytywnej”), a w maju 1905 r. „Miscellanea di storia e di cultura ecclesiastica” („Rozmaitości historii i kultury kościelnej”). Pismu przypisano wprowadzenie do publicystyki po raz pierwszy (w styczniu 1904 r.) terminu „modernizm”.

W międzyczasie kariera kościelna B. rozwijała się szybko: w listopadzie 1902 r. został mianowany członkiem komisji historyczno-liturgicznej ustanowionej przez Leona XIII przy Kongregacji Rytów; w listopadzie 1904 r. został minutante (piszący szkice – przyp. tłum.) w Kongregacji Propagandy Wiary; w maju 1906 r. został mianowany podsekretarzem Kongregacji do Nadzwyczajnych Spraw Kościelnych, a 28 sierpnia 1906 r. prałatem domowym Jego Świątobliwości. Gdy zamieszkał na Watykanie i został odpowiedzialnym za biuro prasowe Sekretariatu Stanu rozpoczął się najważniejszy i najbardziej intensywny okres jego działalności.

B., który w latach pontyfikatu Leona XIII okazywał tendencje chrześcijańsko-społeczne, lecz w ramach opcji nieustępliwej, podczas nowego pontyfikatu swą niezmordowaną działalność oddał na usługi kierunku zwanego integrystycznym, którego został jednym z głównych kierowników, w walce z wszelką formą, prawdziwą czy domniemaną, modernizmu, z demokracją chrześcijańską w jej różnych przejawach europejskich, z wszelką orientacją liberalną w katolickim świecie. Sprzyjał, z drugiej strony, zwłaszcza we Francji, kierunkom nacjonalistycznym i monarchistycznym, a zwłaszcza ruchowi Karola Maurrasa, Akcji Francuskiej.

Przypisywano B. bezpodstawnie, wkład w przygotowanie encykliki potępiającej modernizm, Pascendi dominici gregis, z 8 września 1907 r. (A. Loisy, Mémoires, Paryż 1930-1931, II, ss. 566, 569, 574; J. Rivière, „Qui rédigea l’encyclique Pascendi?”, w:„Bulletin de littérature ecclésiastique”,LXVI [1946], ss. 143-242). Ale jeszcze przed papieskim potępieniem pojawił się, z inicjatywy B., w maju 1906 r. (pierwotnie maszynopis, a od maja 1907 r. drukowany) dziennik „Corrispondenza romana”, pismo mające za zasadniczy cel denuncjowanie rozwoju, infiltracji i niebezpieczeństw prądów nowatorskich. Na początku 1908 r. B. zostawił swoje mieszkanie na Watykanie, aby zamieszkać w apartamencie przy ul. Umberto I (tak zwana Maison Saint Pierre), gdzie ulokował redakcję „Corrispondenza romana”, która od 1 października 1909 r. zaczęła wychodzić w wydaniu francuskim pod tytułem „Correspondance de Rome”, i centralną siedzibę założonej przezeń organizacji, Sodalicji św. Piusa V, zwanej powszechnie Sodalitium Pianum (lub La Sapinière).

Była to tajna organizacja, choć znana Kurii, kierowana z Rzymu przez samego B., dyrektora naczelnego i „dietę” złożoną z sekretarza (do 1911 był nim ks. G. Verdesi, który przeszedł potem do metodystów, a następnie o. G. Saubat) i kilku asystentów (do których należeli księża G. Brunner i G. Falsacappa), której przybudówkami był szereg stowarzyszeń (Conferenze di S. Pietro, czy Confiseries). Członkowie zobowiązywali się do wyznawania katolicyzmu nieustępliwego, papieskiego, antymodernistycznego i antyliberalnego, i zbierali wiadomości o warunkach religijnych panujących w różnych krajach, obserwowali przejawy myśli i działania świeckich, duchownych, wszelkiej organizacji katolickiej i samych biskupów, przesyłali Rzymowi informacje i denuncjacje.

Do „Correspondance” przyłączyły się inne pisma o tej samej inspiracji w różnych krajach, mniej lub bardziej ściśle związane z tajną organizacją Benigniego.

Należały do nich „La critique du libéralisme” („Krytyka liberalizmu”), założona 15 października 1908 r. przez E. Barbier (która między 1911 a 1912 została zakazana przez trzydziestu biskupów francuskich), „La vigie” („Czujka”), założona 5 grudnia 1912 r. przez o. P. Boulin (o pseudonimie R. Duguet) w Paryżu, „La correspondance catholique” („Korespondencja katolicka”), założona przez adwokata Jonckxa w Gandawie, „Die Petrus Blätter” („Gazeta Piotra”) z Trewiru i „Liguria del popolo” („Liguria ludu”), redagowana przez G. Boccardo. (Do tej listy należy również wydawana w Częstochowie w latach 1908-1914 „Myśl Katolicka” – przyp. tłum.). Od stycznia 1912 r. działała również „Agenzia internazionale Roma”, która zawierała wiadomości uznane za zbyt mocne dla „Correspondance de Rome”. Istniały także pisma dla użytku wewnętrznego współpracowników sodalicji, jak biuletyny „Borromaeus” i „Paulus”, które za zadanie miały przekazywanie wskazówek działania. W korespondencji wewnętrznej B. i jego współpracownicy używali języka umownego lub zaszyfrowanego. B. używał różnych podpisów (według N. Fontaine [cf. bibliografia]: Ars, Charles, Arles, Charlotte, Lotte, Kent, Jérôme, Ringer, Amie O., etc.).

Tak szeroko zakrojona działalność, która mogła wyjść na jaw i skoordynowane kampanie prasowe różnych powiązanych pism wywołały, oprócz polemik i protestów w środowiskach laickich, szczególnie we Francji w związku z dyskusjami na temat rozdziału między Kościołem a państwem, poważne zastrzeżenia i zarzuty ze strony środowisk katolickich i nawet w samej Kurii Rzymskiej. Faktem jest, że w marcu 1911 r. B. opuścił stanowisko podsekretarza do nadzwyczajnych Spraw Kościelnych, ponieważ został mianowany protonotariuszem apostolskim uczestniczącym (protonotario apostolico partecipante), i pomimo trwających starań nigdy nie otrzymał formalnego zatwierdzenia kanonicznego dla swej sodalicji, choć nie brakowało odręcznych pochwał ze strony Piusa X i dorocznej subwencji w wysokości tysiąca lirów. „Correspondance de Rome”, która w czerwcu 1911 została określona przez Sekretarza Stanu, R. kard. Merry del Val w rozmowie z pewnym niemieckim biskupem ani oficjalnym ani nieoficjalnym wyrazem poglądów Stolicy Apostolskiej, i która w lipcu tego samego roku została surowo skrytykowana przez Nuncjusza Apostolskiego w Bawarii, Mons. A. Fruhwirtha, zakończyła swoją działalność w 1912 roku.

Jeszcze silniejszy sprzeciw powstał przeciwko B. po śmierci Piusa X. Na początku 1914 r. abp E. I. Mignot, ordynariusz Albi, wysłał memoriał do D. kard. Ferraty, sekretarza stanu Benedykta XV w pierwszych miesiącach jego pontyfikatu, w którym działalność B. i jego współpracowników została otwarcie potępiona i ostro napiętnowana, oraz uznana za „szkodliwe dzieło, ponieważ dzieło rodzące podziały osiągnięte za pośrednictwem oszczerstwa, zniesławienia i całkowitego zapomnienia elementarnych zasad miłości chrześcijańskiej” (memoriał, opublikowany w piśmie „Mouvement des idées et des faits” między styczniem a majem 1924 r., został umieszczony w dodatku książki N. Fontaine, ss. 121-137). Encyklika Benedykta XV Ad beatissimi (1 listopada 1914) wyraziła dezaprobatę wobec używania wyrażenia „katolicy integralni” i zachowania tych, którzy nie autoryzowani do tego, rościli sobie pretensje do bycia mistrzami w Kościele.

W międzyczasie sodalicja została rozwiązana 22 sierpnia 1914 r., ale jej działalność nie została przerwana i formalnie na nowo została ustanowiona latem 1915 r. Zaraz po wojnie nieoczekiwane światło zostało rzucone na tajną organizację B. przez publikację akt skonfiskowanych adwokatowi Jonckxowi w Gandawie podczas okupacji niemieckiej („Mémoire sur la Sapinière” opublikowany w piśmie „Mouvement des idées et des faits”, marzec-maj 1923 r. i ponownie opublikowany przez N. Fontaine, ss. 139-153). 24 listopada 1921 r. sodalicja została ostatecznie rozwiązana. Ale, znowu, działalność B. nie ustała, przeniósłszy się w międzyczasie na ul. Arno, kontynuował kampanię integrystyczną, zwłaszcza na rzecz Akcji francuskiej, za pośrednictwem różnych agencji prasowych: Agencja Urbs i od 1923 C.V.D.S. (Comité „Veritas” de documentation sociale [Komitet „Veritas” dokumentacji społecznej]).

Pomimo tej złożonej działalności, która w wielu aspektach pozostaje nieznana, B. nie porzucił swej pracy jako badacza historii Kościoła i pisarza: w latach 1907-1933 pojawiła się jego Storia sociale della Chiesa (Społeczna historia Kościoła) (Mediolan, Vallardi). Tymczasem w 1920 r. opublikował wykłady ogłoszone na Akademii Szlachty Kościelnej pod tytułem Manuale di stile diplomatico, specialmente ad uso del servizio ecclesiastico (Podręcznik protokołu dyplomatycznego, zwłaszcza na użytek służby kościelnej) (Florencja 1920).

Społeczna historia Kościoła, wielkie dzieło kompilacji, o słabej wartości krytycznej, w pierwotnym zamyśle autora miała obejmować całe życie Kościoła w jego stosunkach zewnętrznych, w jego relacjach ze społecznością i z cywilizacją ludzką. Pojawiło się pierwszych pięć części w siedmiu tomach: wykład ciągnie się od samych początków do progu XIV wieku. W słowie wstępnym do pierwszej części B. wyjaśnia punkt widzenia i cel swej pracy: rozróżniał między „królestwem” Kościoła, złożonym z katolików a „imperium” tegoż Kościoła, które obejmować miało także niekatolików, społeczność i ogólnie cywilizację, i stwierdzał, że „aby podtrzymywać, wzmacniać i szerzyć odnowę religijną, duchową społeczności, to jest królestwo Kościoła, należy wzmacniać i szerzyć jego działalność zewnętrzną, jego życie społeczne, jego imperium” (s. XVII).

W ten sposób B. wskazywał na jedno z najistotniejszych założeń podejścia integrystycznego: przeważające poważanie, w życiu Kościoła, dla instytucji i struktur w odniesieniu do ducha i wartości wewnętrznych.

B. zmarł w Rzymie 27 lutego 1934 r.

Źródła i bibliografia: A. Pelzer, nekrolog w: „Revue d’histoire ecclésiastique”XXX (1934), I, s. 502; E. Barbier, Histoire du catholicisme libéral et du catholicisme social en France, V, Bordeaux 1923, ss. 227 nn.; N. Fontaine, Saint-Siège, „Action francaise” et Catholiques intégraux”, Paryż 1928, ss. 57 nn., 119 nn., 138 nn.; J. Rivière, Le modernisme dans l’Eglise. Etude d’histoire religieuse contemporaine, Paryż 1929, ss. 513 nn.; J. Schmidlin, Papstgeschichte der neuesten Zeit, III, München 1936, ss. 82, 162-169, 176; A. Gramsci, Note sul Machiavelli, sulla politica e sullo Stato moderno, Turyn 1949, ss. 263-265, 266, 269-271, 272, 278; F. Antonelli, Romana beatificationis et canonizationis Servi Dei Pii Papae X disquisitio, circa quasdam obiectiones modum agendi Servi Dei respicientes in modernismi debellationeuna cum summario additionali ex officio compilato, Typis Poliglottis Vaticanis, 1950, ss. 197-204; L. Davallon, „La Sapinière ou brève histoire de l’organisation intégriste”, w: „Chronique sociale de France”, XXXVI, 15 maja 1955, ss. 241-261; M. Blondel i A. Valensin, Correspondance (1899-1912), II, Paryż 1957, ss. 126-131, 340-341; F. Fonzi, Dall’intransigentismo alla democrazia cristiana, w: Aspetti della cultura cattolica nell’età di Leone XIII, Atti del convegno tenuto a Bologna il 27-28-29 dicembre 1960, Rzym 1961, ss. 332, 340, 356, 359, 415; P. Scoppola, Crisi modernista e rinnovamento cattolico in Italia, Bolonia 1961, ss. 232, 329, 330, 332, 357; E. Poulat, Histoire, dogme et critique dans la crise moderniste, Tournai i Paryż, 1962, s. 628; E. Weber, L’Action française, Stanford, Kalifornia (U.S.A.), 1962 (tłum. Fran., Paryż 1964, ss. 250 nn.); E. Buonaiuti, Pellegrino di Roma, Bari 1964, ss. 39-40, 49, 85, 150, 520, 523; F. Malgeri, Storia della „Voce della verità”, w: „Rassegna di Politica e di storia”, X, nr 113 (marzec 1964), ss. 12-27.

Tłumaczył z języka włoskiego Wezuwiusz. Kilka błędów poprawionych przez tłumacza. Źródło: Instytut Treccani.

Tu można zostawić komentarz.

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s