Post eucharystyczny

Artykuł ks. Carandino z „Opportune Importune” (nr 21), przetłumaczony niedawno temu na łamach naszej strony, zmotywował nas do przedstawienia, choćby w największym skrócie, historii dyscypliny kościelnej dotyczącej postu eucharystycznego oraz obecnie obowiązującej dyscypliny.

Post eucharystyczny (sakramentalny) związany jest oczywiście z Mszą św. oraz godziną jej odprawiania. Długo był również sprzęgnięty z postem kościelnym, to znaczy, nie jedzono nic przed Mszą, którą w Wielkim Poście i w Suche Dni odprawiano po nonie (ok. trzeciej po południu – więc jedzono ok. piątej czy szóstej). W dni stacyjne Msza była po sekście (czyli w południe, więc jedzono ok. trzeciej). W Wiekach Średnich Mszę uroczystą w dni niepostne najczęściej odprawiano ok. ósmej rano (więc pierwszy posiłek brano jeszcze przed południem). W każdym razie w czasach św. Augustyna (IV wiek) post eucharystyczny jest już praktyką powszechną, a w IX wieku uznana jest ona za starodawną i ugruntowaną wszędzie.

Kwestia postu sakramentalnego, niezależnie od zmieniającej się praktyki (czy to od północy, czy to od trzech godzin), jest materią grzechu ciężkiego (obowiązuje sub gravi). Nie jest to więc rzecz błaha. Kto łamie post eucharystyczny popełnia grzech świętokradztwa. Choć trzeba bacznie uważać, by go nie złamać, jeśli pragnie się przyjąć Komunię św., w razie wątpliwości pozytywnej (czyli gdy zachodzi obawa, że się go złamało, lecz nie ma się pewności) nie trzeba powstrzymywać się od przyjęcia Komunii św.[i] Dawniejsze prawo nakazujące powstrzymywać się od pokarmu po przyjęciu Najświętszego Sakramentu aż do wieczora nie obowiązuje od dawna, wypada jednak zachować pewien odstęp czasu. Kto go nie zachowuje bez racjonalnej przyczyny, popełnia grzech lekki. Różne są przyczyny zwalniające z postu eucharystycznego, ale zawsze sprowadzają się one do zachowania prawa wyższego[ii] (na podstawie: Noldin, De sacramentis, ed. XIII, 1920 r., tom III, nr 145. De ieiunio naturali).

Redakcja „Myśli Katolickiej”

Dla całości obrazu nauki Kościoła o poście podajemy naukę o poście eucharystycznym. Jest to również uzupełnieniem rozdziału „Breviarum Fidei” o Eucharystii.

Post eucharystyczny nie pochodzi z ustanowienia Bożego. Chrystus Pan bowiem ustanowił Eucharystię i podał Ją Apostołom „po wieczerzy” (2 Kor 11, 25). Nic o nim także nie wspomina Pismo św. Ponieważ jednak Eucharystia zastąpiła dawną wieczerzę hebrajską, Kościół mógł całkiem swobodnie w jej celebrowaniu wprowadzić inne obrzędy i zwyczaje, aniżeli te, jakie zachowywali Izraelici.

Bardzo prędko już w pierwszych wiekach zaprowadzono zwyczaj udzielania Eucharystii wiernym będącym na czczo (por. F. Regatillo, „Ius Sacramentarium”, Santander 1960, s. 86 n). Miało to symbolizować i ułatwiać głębsze przygotowanie się do Najświętszej Ofiary oraz być wyrazem czci dla Chrystusa. Jedną z przyczyn mogły być także nadużycia przy posiłkach, o których już wspomina św. Paweł (l Kor 11, 21 n). Tutaj przytaczamy tylko parę świadectw Kościoła na temat rozwoju tej dyscypliny.

SYNOD W HIPPONIE (393)

Cytowany kan. 28 tego synodu świadczy, że dobrze jeszcze pamiętano dawny okres, kiedy przyjmowano Eucharystię po posiłku. Według ustawy synodu wolno to czynić tylko raz do roku, mianowicie w Wielki Czwartek, na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy (tekst: Mansi 3, 923). To samo powtarza synod w Kartaginie (397[iii]) w kan 29 (Mansi 3, 885).

Kan. 28. Sakrament Ołtarza mogą ludzie przyjmować tylko na czczo, z wyjątkiem rocznicy dnia, kiedy obchodzi się [pamiątkę] Wieczerzy Pańskiej.

II SYNOD W MÂCON (585)

Stopniowo praktyka i zwyczaj Kościoła w odniesieniu do postu eucharystycznego ulegały coraz większemu zaostrzeniu. Poszczególne synody lokalne zaczęły nawet ustanawiać kary kościelne jako sankcję za przekroczenie przepisów o tym poście. Odnosiły się one głównie do kapłanów i obejmowały tak ekskomunikę, jak i złożenie z godności kościelnej oraz pozbawienie prawa pełnienia funkcji kapłańskich. Przykładowo widzimy to na następujących synodach: II Synod w Mâcon (385) kan. 6 (Mansi 9, 952), VII Synod w Toledo (646) kan. 2 (Mansi 10, 708), III Synod w Bradze (572) kan. 10 (Mansi 9, 841).

Z biegiem wieków jednak nastąpiło pewne złagodzenie postu eucharystycznego w wypadku choroby albo jakiejś innej konieczności, jak o tym świadczy Sobór w Konstancji (1415), sesja 13 (Mansi 27, 727). Podajemy tylko kanony synodów w Mâcon i Bradze.

Kan. 6. Postanawiamy także, by żaden kapłan nie odważał się po spożyciu posiłku lub po wypiciu wina sprawować Ofiary albo odprawiać Mszę tak w dni zwykle, jak i święta. Niegodną bowiem jest rzeczą, aby pokarm materialny przedkładać ponad duchowy. Jeśliby zaś ktoś usiłował tego dokonać, ma utracić godność…

III SYNOD W BRADZE (572)

Kan. 10. Postanowiono…, że jeśliby jakiś kapłan… nie na czczo, lecz po przyjęciu posiłku sprawował Ofiarę, natychmiast ma być pozbawiony swej funkcji i złożony z urzędu przez własnego biskupa.

PIUS XII: Motu proprio „Sacram Communionem”
(1957)

W związku ze zmieniającymi się warunkami życia naszych czasów Kościół zaczął stopniowo łagodzić przepisy postu eucharystycznego. Główną przyczyną była chęć ułatwienia wiernym przystępowania do Komunii św., a kapłanom odprawiania Mszy św. w różnych okolicznościach. Kościół ma do tego zupełne prawo, gdyż mocą posiadanej władzy sam przedtem ten post wprowadził.

I tak najpierw w r. 1946 Kongregacja Soboru złagodziła post eucharystyczny dla chorych (AAS [1947] 603 n). Potem w r. 1953 (AAS 45 [1953] 15 n). Pius XII wprowadził daleko idące udogodnienia tak dla wiernych, jak i dla kapłanów, zalecając korzystanie z nich głównie za zgodą spowiednika, co nie zawsze dla wiernych było jasne. W każdym razie już od tej pory woda naturalna nie łamała postu eucharystycznego. Wreszcie Pius XII w r. 1957 wydaje motu proprio „Sacram Communionem”, które w sposób jasny i prosty ustala normy postu eucharystycznego dla całego Kościoła – tym samym zmieniając praktycznie dotąd obowiązujące przepisy Prawa Kanonicznego. Jak pisze papież, zachętą do wydania takiego prawa była duża radość biskupów, kapłanów i wiernych z powodu poprzednich ulg oraz pragnienie wprowadzenia dalszych ułatwień w przystopowaniu do Komunii św. i odprawianiu Mszy św.

Podajemy tylko fragment odnoszący się do postu eucharystycznego. Tekst w AAS 49 (1957) 177 n. Polskie tłumaczenie ks. T. Szwagrzyka, które cytujemy z pewnymi zmianami, ukazało się w „Ruchu Biblijnym i Liturgicznym” 10 (1957) 60 n.

2. Czas postu eucharystycznego zachowywanego przez kapłanów przed Mszą św., a przez wiernych przed komunią tak w godzinach przedpołudniowych jak i popołudniowych, zostaje ograniczony do trzech godzin co do pokarmów stałych i napojów alkoholowych, a do jednej godziny co do napojów niealkoholowych. Woda [naturalna] nie łamie postu.

3. Post eucharystyczny przez czas wyżej podany powinni zachować także ci, którzy odprawiają Mszę św. lub przyjmują Komunię św. o północy lub w pierwszych godzinach dnia.

4. Chorzy, chociażby nie przebywali w łóżku, mogą przyjmować bez ograniczenia czasu napoje niealkoholowe oraz prawdziwe i właściwe lekarstwa, tak płynne jak i stałe, przed odprawianiem Mszy św. lub przyjęciem komunii św.

Jednak usilnie zachęcamy kapłanów i wiernych, którzy to mogą uczynić, aby zachowywali starą i czcigodną formę postu eucharystycznego przed Mszą lub komunią św.

Wszyscy wreszcie, którzy będą korzystać z tych ułatwień, niech się starają za otrzymane dobrodziejstwo stosownie do swych możliwości wywdzięczyć wzorowym życiem chrześcijańskim, a szczególnie pokutą i uczynkami miłości [bliźniego].

Źródło: Breviarum Fidei. Kodeks doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, opr. Jan Maria Szymusiak SJ i Stanisław Głowa SJ, Księgarnia Św. Wojciecha, Poznań, 1964, ss. 679-683. Przypisy MK:

[i] Czy to w razie wątpliwości tego, czy się jadło czy piło, czy to w razie wątpliwości, czy się zachowało odpowiedni odstęp czasu od jedzenia (od północy lub od trzech godzin).

[ii] Noldin wymienia ich pięć, np. niebezpieczeństwo znieważenia Najśw. Sakramentu przez zbliżającego się wroga, niewiernych czy heretyków, albo uniknięcie zgorszenia publicznego (m.in. powołując się na epikeę).

[iii] Prawdopodobnie nie chodzi to o III synod kartagiński z 28 sierpnia 397 r., ale o IV z 8 listopada 398 r.

Tu można zostawić komentarz.

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s