Czas Męki Pańskiej i hymn tego okresu

Dwa tygodnie między Niedzielą Męki Pańskiej a Wielkanocą. Ostatnim tygodniem jest Wielki Tydzień, podczas gdy pierwszy zwany jest przez łacinników „Hebdomadas Passionis”, przez Greków „Tygodniem palm” (od następnej niedzieli). W okresie tym mnisi Wschodu, którzy wybrali pustynię dla bardziej surowego stylu życia, powracali do swoich klasztorów (Cyryl ze Scytopolu w „Życiu św. Eutymiusza”, nr 11). Rubrycystyczne przepisy Mszału rzymskiego, Brewiarza i „Caeremoniale Episcoporum”[i] na ten okres to: przed nieszporami w sobotę poprzedzającą Niedzielę Męki Pańskiej, krzyże, figury i obrazy Pana Jezusa i świętych na ołtarzu i w całym kościele, z jedynym wyjątkiem krzyży i obrazów Drogi Krzyżowej, mają być zakryte fioletową zasłoną, nie przeźroczystą, i w żaden sposób nie ozdobioną. Krzyże pozostają zakryte aż do zakończenia uroczystego obnażenia głównego krucyfiksu w Wielki Piątek. Figury i obrazy zachowują swoją zasłonę, niezależnie od jakichkolwiek świąt, aż do Gloria in Excelsis Wielkiej Soboty. Zgodnie z odpowiedzią S.R.C.[ii] z 14 maja, 1878 roku, tolerowana może być praktyka zachowania figury św. Józefa, jeśli jest poza prezbiterium, odkrytej podczas miesiąca marca, który jest poświęcony jego czci, nawet podczas okresu Męki Pańskiej. W Mszach de tempore, Psalm Judica nie jest odmawiany; Gloria Patri jest opuszczane w Asperges, Introicie i Lavabo; tylko dwie oracje są recytowane, a prefacja jest o Krzyżu świętym. W niedzielnych i ferialnych oficjach Brewiarza opuszcza się doksologię w Invitatorium i w responsoriach, i długich i krótkich. Krzyże są zasłonięte, ponieważ w tym okresie Chrystus nie pokazywał się już wśród ludzi, ale się ukrywał. Stąd w kaplicy papieskiej zasłanianie następowało na słowa Ewangelii: „Jesus autem abscondebat se”. Inny powód dodany jest przez Duranda[iii], a mianowicie, że Bóstwo Chrystusa było ukryte, gdy nadszedł czas Jego męki i śmierci. Obrazy świętych są również zasłonięte, ponieważ nie byłoby odpowiednim, żeby słudzy byli widoczni, podczas gdy sam Mistrz się ukrywa (Nilles, „Kal.”, II, 188).

W niektórych miejscach krzyże były zasłanianie w Środę Popielcową, w innych w pierwszą niedzielę Wielkiego Postu. W Anglii zwyczajem było zakrywanie wszystkich krucyfiksów, wszelkiego rodzaju obrazów, relikwiarzy, a nawet kielichów z Najświętszym Sakramentem w pierwszy poniedziałek Wielkiego Postu. Używano materiałów z białego lnu lub jedwabiu z zaznaczonym czerwonym krzyżem (Rock, infra, IV, 258). Dwa piękne okresowe hymny, „Vexilla Regis” i „Pange lingua gloriosi” są dziełem Wenancjusza Fortunata, biskupa Poitiers. W piątek Tygodnia Męki Pańskiej Kościół bardzo stosownie oddaje cześć Siedmiu Boleściom Matki Bożej. W sobotę Grecy wspominają zmartwychwstanie Łazarza.

Źródła

Rock, The Church of Our Fathers (Londyn, 1904); Nilles, Kal. man. (Innsbruck, 1897).

Z języka angielskiego tłumaczył Pelagiusz z Asturii. Źródło: The Catholic Encyclopedia (Robert Appleton Company, Nowy Jork, 1911), s.v. Passiontide, wersja elektroniczna. Przypisy tłumacza:

[i] Caeremoniale episcoporum: Ceremoniał biskupi, jedna z głównych ksiąg liturgicznych Kościoła katolickiego, obok mszału, brewiarza, rytuału.

[ii] S.R.C.: Sacra Rituum Congregatio, czyli Święta Kongregacja Obrzędów, którą sekta modernistyczna przemianowała na Kongregację do spraw kultu Bożego i dyscypliny sakramentów.

[iii] Durand z Mende (ok. 1230-1296) (łac. Durandus de Mende, fr. Durand de Mende): wspaniały znawca prawa kanonicznego, cywilnego i liturgiki. Jego monumentalne dzieło Rationale divinorum officiorum jest nieocenionym źródłem liturgiki Kościoła katolickiego u szczytu średniowiecza i zawiera alegoryczną interpretację wszystkich aspektów tej dziedziny.

Vexilla Regis prodeunt – Sztandary Króla wznoszą się

„Vexilla Regis prodeunt” („Sztandary Króla wznoszą się”) to hymn nieszporny na czas od Niedzieli Męki Pańskiej do Wielkiego Czwartku. Jest on również śpiewany w tradycyjnym rycie w Wielki Piątek podczas procesji do Grobu Pańskiego (ale znika z nowego rytu Wielkiego Tygodnia z 1955 roku) oraz w nieszporach świąt Podwyższenia i Znalezienia Krzyża Świętego (14 września i 3 maja, w Polsce 4 maja, ale to drugie zostało zlikwidowane przez modernistów w ich kalendarzu).

Autorem tego przepięknego hymnu jest św. Wenancjusz Fortunat (Venantius Honorius Clementianus Fortunatus, 530-ok. 600), poeta łaciński, urodzony w okolicach Treviso, w północnych Włoszech (w tej samej prowincji urodził się św. Pius X), później biskup Poitiers we Francji.

Same słowa tego hymnu uległy kilku zmianom na przestrzeni wieków. Oto jak wyglądają w tradycyjnych obrzędach rytu rzymskiego przed ostatnimi zmianami z okresu reform liturgicznych w latach 1948-1975:

1. Vexilla Regis prodeunt,
fulget Crucis mysterium,
qua vita mortem pertulit,
et morte vitam protulit.

2. Quae vulnerata lanceae
mucrone diro criminum,
ut nos lavaret crimine,
manavit unda et sanguine.

3. Impleta sunt quae concinit
David fideli carmine,
dicendo nationibus:
regnavit a ligno Deus.

4. Arbor decora et fulgida,
ornata Regis purpura,
electa digno stipite
tam sancta membra tangere.

5. Beata, cuius brachiis
pretium pependit saeculi:
statera facta corporis,
tulitque praedam tartari.

6. O Crux ave, spes unica,
hoc Passionis tempore!*
piis adauge gratiam,
reisque dele crimina.

7. Te, fons salutis Trinitas,
collaudet omnis spiritus:
quibus Crucis victoriam.
Largiris, adde praemium. Amen.

*In Festo Exaltationis Sanctae Crucis cantatur: “in hac triumphi gloria”, in festo Inventionis Crucis cantatur: “Paschale quae fers gaudium”.

1. Sztandary Króla wznoszą się:
Tajemny krzyża błyszczy trzon,
Kędy poniosło życie śmierć,
Zdobywszy życie przez swój zgon.

2. Zranione przez okrutny spiż
Oszczepu, aby brud i zło
Grzechu z nas obmyć, życie to
Spłynęło wodą razem z krwią.

3. Więc się spełniło, o czym już
W pieśni swej Dawid wieścić mógł,
Narodom ogłaszając wszem:
Z krzyża królować będzie Bóg.

4. O smukłe, święte drzewo ty,
Zdobne w szkarłatną Króla krew;
By członków świętych tknąć swym pniem,
Wybrane godnie z wszystkich drzew.

5. Szczęsne, że na ramionach twych
Na okup świata zawisł trup,
Któremuś wagą stało się,
By z paszczy piekieł wyrwać łup.

6. Krzyżu, nadziejo jedna, bądź
Błogosławiony w męki czas*
Pobożnym łask przymnożyć racz
I wytęp zbrodnie w winnych nas.

7. Trójco, zbawienia w Tobie zdrój;
Niechaj Cię duch uwielbia nasz:
Komu w zwycięstwie krzyża dział
Temu nagrodę także dasz. Amen.

*Na święto Podwyższenia Krzyża (14 września) śpiewa się: „W tym świętym dniu triumfu, chwały”, na święto Znalezienia Krzyża (w Polsce 4 maja) śpiewa się: „Niosąc radość Zmartwychwstania”.

Za: Mszał rzymski z dodaniem nabożeństw nieszpornych (o. Lefebvre OSB, 1949 rok), ss. [12-13]

Tekst ten został ostatecznie ustalony w 1632 roku, kiedy to Papież Urban VIII dokonał reformy brewiarza, która polegała przede wszystkim na zmianie słów niektórych tekstów liturgicznych, aby je dopasować bardziej do zasad łaciny klasycznej. Z pierwotnej wersji hymnu Vexilla Regis usunięte zostały zwrotki 2, 7 i 8 a słowa niektórych innych nieco zmienione oraz dodana doksologia (zwrotki 6 i 7).

Dla zainteresowanych historycznymi zmianami, które zaszły były w liturgii rzymskiej, oto tekst hymnu w pierwotnej swej wersji, takiej, jaką ułożył ją św. Wenancjusz (oprócz zwrotek 9 i 10, czyli doksologii kończącej większość hymnów brewiarzowych, dodanych później):

1. Vexilla Regis prodeunt,
fulget Crucis mysterium,
quo carne carnis conditor
suspensus est patibulo.

2. Confixa clavis viscera
tendens manus, vestigia,
redemptionis gratia
hic immolata est hostia.

3. Quo vulneratus insuper
mucrone diro lanceae,
ut nos lavaret crimine,
manavit unda et sanguine.

4. Impleta sunt quae concinit
David fideli carmine,
dicendo nationibus:
regnavit a ligno Deus.

5. Arbor decora et fulgida,
ornata Regis purpura,
electa digno stipite
tam sancta membra tangere.

6. Beata, cuius brachiis
pretium pependit saeculi:
statera facta corporis,
praedam tulitque tartari.

7. Fundis aroma cortice,
vincis sapore nectare,
iucunda fructu fertili
plaudis triumpho nobili.

8. Salve, ara, salve, victima,
de passionis gloria,
qua vita mortem pertulit
et morte vitam reddidit.

I taki tekst przywrócili do brewiarza reformatorzy z lat 1948-1975, ale nie jestem pewien, kiedy dokładnie. Na pewno w Wielki Piątek hymn ten został w ogóle usunięty w 1955 roku.

A oto kompozycja hymnu na cztery głosy autorstwa Franciszka Guerrero (†1599), wybitnego kompozytora hiszpańskiego doby kontrreformacji, w wykonaniu zespołu Musica ficta, pod batutą Raúla Mallavibarreny (polecam również wykonanie tej kompozycji przez Katedralny Chór Westminster):

Same słowa hymnu tego wystarczą jako źródło pobożnych rozważań w tym okresie liturgicznym.

Pelagiusz z Asturii

– – –

Oba teksty pierwotnie pojawiły się na blogu Pelagiusza z Asturii (o okresie Męki Pańskiej i o Vexilla Regis).

Tu można zostawić komentarz.

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s